Był nastolatkiem, gdy walczył na Żoliborzu, dorastał w otoczeniu przedwojennych ludzi kina, a po wojnie współtworzył Nową Hutę. Dziś jego losy, obejmujące kilka niezwykle burzliwych dekad polskiej historii, zostały opisane w książce „Biały. Powstaniec z Żoliborza. Wywiad rzeka”. Jej prapremiera odbyła się 14 listopada w Domu Pomocy Społecznej w Bornem Sulinowie.
Nie każda historia uczestnika Powstania Warszawskiego została opowiedziana, a losy wielu jego bohaterów przez lata pozostawały znane jedynie najbliższym. Jedną z takich postaci jest kapitan Marek Szwarc, pseudonim „Biały”, który od ponad ćwierćwiecza mieszka w Bornem Sulinowie. Jego wspomnienia stały się tematem książki „Biały. Powstaniec z Żoliborza. Wywiad rzeka”, której prapremiera odbyła się 14 listopada w Domu Pomocy Społecznej w Bornem Sulinowie. W spotkaniu uczestniczył autor publikacji, Łukasz Suchanowski, a także bliscy i przyjaciele bohatera, mieszkańcy oraz pracownicy placówki. Obecna była również burmistrz Bornego Sulinowa Dorota Chrzanowska.
::photoreport{"type":"check-for-article","item":"10231","portal":"iszczecinek.pl"}
Szczególnym gościem wydarzenia był także porucznik Wacław Milczewski, pseudonim „Gil” – żołnierz 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej, służący w batalionie „Łuna”, a następnie żołnierz 1. Armii Wojska Polskiego. Podczas spotkania przypomniano, jak ważne jest dokumentowanie wspomnień ostatnich świadków wydarzeń, które ukształtowały historię Polski.
Marek Szwarc miał zaledwie 16 lat, kiedy wybuchło Powstanie Warszawskie. Walczył w zgrupowaniu „Żywiciel”, w pierwszej kompanii batalionu „Żubr”. Od 1 sierpnia do 30 września 1944 roku uczestniczył w walkach na Żoliborzu, będąc jednym z tych młodych ludzi, którzy z bronią w ręku stanęli do walki o stolicę.
Wśród wydarzeń, których był świadkiem i uczestnikiem, znalazły się między innymi dramatyczne walki o Dworzec Gdański, zdobycie olejarni, starcia na Marymoncie oraz walki w rejonie Instytutu Wychowania Fizycznego. Szczególnie tragiczny okazał się atak na Dworzec Gdański, podczas którego oddziały Armii Krajowej poniosły ogromne straty. Marek Szwarc złożył przysięgę Armii Krajowej jeszcze w 1943 roku, a następnie ponownie podczas powstania. Było to związane z dużymi stratami w oddziale i przyjmowaniem kolejnych ochotników.
Jak podkreślał Łukasz Suchanowski, kapitan Marek Szwarc należy do coraz węższego grona powstańców, którzy walczyli na pierwszej linii z bronią w ręku. Na świecie żyje obecnie około 200 uczestników Powstania Warszawskiego, jednak większość z nich pełniła funkcje łączniczek, sanitariuszek, harcerzy czy żołnierzy odpowiedzialnych za zaopatrzenie i łączność. Bezpośrednich uczestników walk jest już niewielu.
Autor zwrócił również uwagę na potrzebę przypominania historii powstańców, których powojenne losy związały się z miejscami oddalonymi od Warszawy. Ich wspomnienia rzadziej trafiały do szerokiego obiegu, choć stanowią równie ważną część opowieści o tamtym pokoleniu.
Książka nie ogranicza się jednak do dwóch powstańczych miesięcy. Jak zaznaczył autor, życie Marka Szwarca było znacznie bogatsze, a jego biografia kryje wiele interesujących wątków. Jednym z nich jest dzieciństwo spędzone w środowisku przedwojennej warszawskiej kultury i filmu.
Ojciec pana Marka, Stefan Szwarc, był filmowcem i producentem, związanym z początkami polskiej kinematografii. Dzięki niemu młody Marek miał okazję poznawać ludzi, którzy tworzyli ówczesny świat kina. W rodzinnym domu pojawiali się znani aktorzy, między innymi Eugeniusz Bodo i Ludwik Sempoliński. Chłopiec bywał również na planach filmowych, obserwując pracę przy produkcjach takich jak „Dziewczyna szuka miłości” czy „Geniusz sceny”.
Ten świat gwałtownie zmienił się wraz z wybuchem II wojny światowej. Po jej zakończeniu pan Marek Szwarc kontynuował naukę, ukończył studia inżynierskie w Krakowie, a następnie uczestniczył w projektowaniu i budowie Nowej Huty. Był jednym z tych, którzy współtworzyli powstające od podstaw miasto, dziś będące dzielnicą Krakowa.
Ważną częścią rodzinnej historii jest również postać matki pana Marka, Janiny Szwarc. Ona także uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim, pełniąc w tym samym oddziale funkcję sanitariuszki. Jak opowiadał Łukasz Suchanowski, do jej zaangażowania doprowadziły przede wszystkim okoliczności i potrzeba niesienia pomocy rannym kolegom syna, którzy pojawiali się w domu. Z czasem stała się częścią powstańczej służby.
Powstanie Warszawskie przez długie lata pozostawało tematem trudnym, a w okresie PRL-u często przemilczanym. Żołnierze Armii Krajowej spotykali się z represjami i stygmatyzacją, a wielu z nich ukrywało swoją przeszłość. To doświadczenie sprawiło, że niełatwo było dotrzeć do ich wspomnień i zdobyć zaufanie.
Łukasz Suchanowski od 13 lat współpracuje ze środowiskami kombatanckimi. Jak opowiadał podczas spotkania, pomysł opisania historii Marka Szwarca dojrzewał stopniowo. W styczniu 2026 roku odbyli trzy około dwugodzinne rozmowy, które stały się podstawą książki.
Ważnym przesłaniem publikacji jest przypomnienie, że wojna pozostawia ślady nie tylko w ciele, lecz także w psychice. Nawet jeśli człowiek opuszcza pole walki, nie oznacza to, że może po prostu zamknąć za sobą ten rozdział. Doświadczenia wojenne towarzyszą mu przez całe życie.
Łukasz Suchanowski ujął to podczas spotkania słowami: „Z Powstania Warszawskiego można wyjść, ale Powstanie Warszawskie z człowieka nie wychodzi nigdy”. To zdanie dobrze oddaje wymowę książki, w której obok opisu walk znalazło się miejsce na refleksję nad ceną wojny i jej długotrwałymi konsekwencjami.
„Biały. Powstaniec z Żoliborza. Wywiad rzeka” to nie tylko zapis wojennych wspomnień, ale również próba ocalenia od zapomnienia historii człowieka, którego życie obejmuje kilka różnych epok – od przedwojennej Warszawy, przez powstańczy Żoliborz i powojenną odbudowę kraju, aż po współczesne Borne Sulinowo. Publikacja ukazała się nakładem wydawnictwa Capital Book.
pol13:17, 16.11.2026
Ten zacny człowiek obdzielił by swoim życiorysem kilku ludzi !
Gość 13:44, 16.11.2026
Dużo zdrowia Panie Marku.
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu iszczecinek.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz
Nowe drogi, parking i prace na plaży.
11% na inwestycje? A poza tym to nie prawdziwe inwestycje, tylko remonty, modernizacje, przebudowy itp. To nawet nie stagnacja. To już recesja.
Gość
21:15, 2026-11-16
Szczecinek szykuje się na godzinę „W”
To zgodnie z tytułem artykułu będziemy mieli jakieś powstanie w Szczecinku?, tylko redaktorze daj wcześniej znać żebym nie zaspał.🤣🤣🤣
Mieszkaniec
19:49, 2026-11-16
„Żadnego planetarium nie będzie”.
I czas najwyższy by w Ratuszu rządziła Rada Miasta a nie jaśnie panisko na fotelu gburmistrza. Dość już realizacji zachcianek jaśnie waćpana i wydawania naszych pieniędzy na jego fanaberie. A o braniu kredytów które My będziemy spłacać nie wspomnę. Teraz przydałoby się najzwyklejsze referendum by zmienić burmistrza i wróci normalność. Panie i Panowie Radni trzeba isc za ciosem . Do dzieła.
Do Radnych
18:17, 2026-11-16
Nowe drogi, parking i prace na plaży.
Połowa budżetu jak zwykle na urzędasów. No ale jak się ma dwóch wicków, cały urząd “pracuje” cztery dni w tygodniu to kto bogatemu zabroni ? Najwyżej się kredyt weźmie a co ??
Maria
18:14, 2026-11-16