Osiemdziesiąt pięć procent. Tyle rozwodów orzeczonych w Polsce w 2025 roku zakończyło się bez orzekania o winie. Tak wynika z danych GUS, według których sądy orzekły w ubiegłym roku ponad 60 tys. rozwodów, a przeciętne małżeństwo kończące się w sądzie trwało około 15 lat.

Za tą statystyką kryją się bardzo różne historie. Są wśród nich osoby, które w pewnym momencie uznały, że wolą zakończyć sprawę szybciej i ciszej, niż dowodzić przed sądem, kto bardziej zawiódł. Bywała to decyzja podjęta z ulgą, bywało, że przez zaciśnięte zęby. Niemal zawsze poprzedziło ją kilka trudnych rozmów i kilka wyborów, które można było rozważyć wcześniej, zamiast podejmować je pod presją pierwszej rozprawy.

Rozwód a wybór prawnika: co warto przemyśleć, mieszkając w Szczecinku?

Ten tekst opisuje te wybory i rozwidlenia, na które łatwiej wejść z wiedzą niż po omacku. Ocena samej decyzji o rozstaniu należy do Państwa. Jedno warto dodać od razu: z prawnikiem rozmawia się najlepiej wcześnie, a nie musi to być pierwsza lepsza kancelaria za rogiem, bo na przykład dobry prawnik z Torunia może poprowadzić sprawę także dla klienta spoza województwa, jeśli wcześniej ustalone zostaną zasady współpracy.

Gdzie składa się pozew i ile to kosztuje

Rozwód w Polsce orzeka wyłącznie sąd. Ustawa, która pozwalałaby małżonkom bez wspólnych małoletnich dzieci rozwieść się zgodnie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, przeszła przez parlament, lecz 30 kwietnia 2026 roku prezydent ją zawetował. Na razie droga prowadzi więc tylko przez salę sądową.

Pozew składa się do sądu okręgowego (nie rejonowego, to częsta pomyłka), a opłata stała od pozwu wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Właściwy jest co do zasady sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, o ile choć jedno z nich nadal tam mieszka (art. 41 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeśli nie, decyduje miejsce zamieszkania pozwanego. Dla Szczecinka i gmin z obszaru tamtejszego sądu rejonowego sądem okręgowym jest Sąd Okręgowy w Koszalinie.

Pozew nie jest formularzem wypełnianym w kwadrans. To, co w nim zapisano o winie, dzieciach czy pieniądzach, może wrócić na rozprawie w zupełnie nieoczekiwanej formie. Dlatego pięć decyzji opisanych poniżej warto rozważyć przed jego wysłaniem.

Decyzja pierwsza: czy sąd ma szukać winnego

Sąd nie bada, czy małżonkowie są szczęśliwi. Sprawdza, czy ustały między nimi trzy więzi: emocjonalna, fizyczna i gospodarcza. Rozkład pożycia musi być zupełny, czyli obejmować wszystkie trzy, oraz trwały, czyli pozbawiony rozsądnych widoków na powrót (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej: KRO). Wspólne mieszkanie nie przekreśla rozwodu, bo wiele par dzieli dach tylko dlatego, że nie ma dokąd się wyprowadzić. Trzeba jednak umieć wykazać, że prowadzą dwa osobne życia.

Nawet przy pełnym rozkładzie pożycia rozwód jest niedopuszczalny, gdy:

• wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci,

• z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,

• rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi się nie zgadza (chyba że sama ta odmowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego) - art. 56 § 2 i 3 KRO.

Rozwód bez orzekania o winie bywa szybszy i spokojniejszy: nie trzeba przesłuchiwać znajomych ani odczytywać na głos wiadomości z telefonu. Sąd zaniecha orzekania o winie na zgodne żądanie małżonków (art. 57 § 2 KRO). Jeśli rozwód zostanie orzeczony w ten sposób, po uprawomocnieniu się wyroku sąd zwraca z urzędu połowę opłaty od pozwu, czyli 300 zł (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Orzeczenie o winie ma jednak swoją wagę, głównie przy alimentach między byłymi małżonkami (art. 60 KRO). Małżonek, którego nie uznano za wyłącznie winnego i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego środków utrzymania. Małżonek niewinny może ponadto domagać się, by wyłącznie winny przyczyniał się do zaspokajania jego usprawiedliwionych potrzeb, choćby niedostatku nie było, jeśli rozwód istotnie pogorszył jego sytuację materialną. Gdy płacić ma osoba, której nie uznano za winną rozkładu pożycia, obowiązek wygasa co do zasady po pięciu latach od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd z wyjątkowych względów ten termin przedłuży. Wobec małżonka wyłącznie winnego takiego limitu ustawa nie przewiduje. W każdym przypadku obowiązek ustaje, gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo.

Przed podjęciem decyzji warto uczciwie odpowiedzieć sobie na dwa pytania. Czy mam dowody, czy raczej poczucie krzywdy, które trudno przełożyć na język sądu? I czy jestem gotów na to, że sprawy prywatne zostaną szczegółowo omówione w obecności obcych osób, a rozpraw będzie więcej?

Decyzja druga: jak ma wyglądać tydzień dziecka

O kanapę można się spierać. Kanapa to przeżyje. Dzieci przez cały proces patrzą i słuchają, a w wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, o kontaktach z nimi oraz o tym, w jakiej wysokości każdy z rodziców ponosi koszty ich utrzymania i wychowania (art. 58 § 1 KRO). Sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i o kontaktach, jeśli jest ono zgodne z dobrem dziecka.

Wielu osobom wydaje się, że jeden rodzic „wygrywa" dziecko. Przepisy mówią co innego: gdy rodzice się nie porozumieją, sąd bierze pod uwagę prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców (art. 58 § 1a KRO), więc nierzadko władza rodzicielska pozostaje przy obojgu, a rozstrzygnięcia dotyczą sposobu jej wykonywania.

Szczecinek: po rozstaniu rodziców dziecko nadal ma swój trening i kolegów

Dobre porozumienie zaczyna się od pytania, jak ma wyglądać zwykły tydzień dziecka. W Szczecinku jednym z jego stałych punktów mogą być zajęcia w miejscowej Akademii Piłkarskiej, która szkoli dzieci i młodzież. Jeśli dziewięciolatek trenuje piłkę, a najlepszego kolegę ma dwie klatki dalej, przy ustalaniu opieki warto zacząć od konkretów: kto zawiezie go na trening, kto odbierze po zajęciach i jak umożliwić mu spotkania z kolegami niezależnie od tego, u którego rodzica akurat przebywa. Dopiero potem dzieli się czas między dorosłych, zamiast oczekiwać, że dziecko poukłada całe swoje życie pod ich kalendarze.

Alimenty na dziecko nie wynikają z żadnej tabelki. Sąd bierze pod uwagę usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica, czyli także to, ile mógłby zarabiać, gdyby w pełni wykorzystywał swoje kwalifikacje (art. 135 § 1 KRO). Rodzic, u którego dziecko mieszka, również wykonuje obowiązek alimentacyjny: swoim czasem, pracą i codziennymi wydatkami (art. 135 § 2 KRO).

Decyzja trzecia: majątek teraz czy później

Mieszkanie w kredycie, samochód, oszczędności, działka po dziadkach. Na wniosek jednego z małżonków sąd może podzielić majątek wspólny już w wyroku rozwodowym, ale tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 KRO). W praktyce zdarza się to głównie wtedy, gdy małżonkowie są zgodni. Spór o wartość mieszkania zwykle trafia do osobnego postępowania, w którym opłata od wniosku o podział majątku wynosi 1000 zł, a przy zgodnym projekcie podziału 300 zł (art. 38 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Rozwód kończy małżeństwo. Podział majątku kończy wspólne pieniądze. To dwie różne sprawy i nie zawsze opłaca się łączyć je na siłę.

Pamiętajmy też, że spadek czy darowizna dla jednego z małżonków co do zasady trafiają do jego majątku osobistego (art. 33 pkt 2 KRO). Najwięcej zamieszania robi się wtedy, gdy pieniądze od rodziców poszły na remont wspólnego mieszkania. Takie wątki dobrze omówić z prawnikiem, zanim staną się tematem rozprawy.

Jest jeszcze sprawa, o której mało kto myśli na początku: mieszkanie, w którym małżonkowie nadal razem żyją. Jeśli po rozwodzie mają mieszkać pod jednym dachem choćby przez jakiś czas, sąd w wyroku orzeka o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania (art. 58 § 2 KRO). W wypadkach wyjątkowych, gdy jedno z nich swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może na żądanie drugiego nakazać jego eksmisję. To rozwiązanie na sytuacje skrajne, ale warto wiedzieć, że istnieje.

Decyzja czwarta: czy spróbować mediacji

Mediator nie rozstrzyga sporu i nie wskazuje, kto ma rację. Pomaga stronom usłyszeć się nawzajem i dojść do ustaleń, które oboje są w stanie przyjąć. Do mediacji może skierować sąd, ale małżonkowie mogą też skorzystać z niej samodzielnie, jeszcze przed pozwem. Ustala się w niej na przykład harmonogram kontaktów z dziećmi łącznie ze świętami i wakacjami, wysokość alimentów, sposób dzielenia dodatkowych wydatków oraz to, kto zostaje w mieszkaniu do czasu jego sprzedaży.

Mediacja nie nadaje się do każdej sytuacji. Jeśli w związku występowała przemoc albo jedna ze stron jest zastraszana, rozmowa na równych prawach nie jest możliwa i lepiej szukać wsparcia prawnika oraz instytucji pomocowych. Tam jednak, gdzie oboje chcą zakończyć sprawę bez kolejnych lat sporów, mediacja potrafi oszczędzić czas, pieniądze i sporo nerwów.

A może najpierw separacja?

Nie każdy, kto chce zakończyć wspólne życie, jest gotów zakończyć małżeństwo. Dla jednych znaczenie mają przekonania religijne, dla innych po prostu potrzeba czasu. Separacja wymaga zupełnego rozkładu pożycia, ale w odróżnieniu od rozwodu rozkład ten nie musi być trwały (art. 61¹ § 1 KRO). Skutki są w dużej mierze podobne: powstaje rozdzielność majątkowa, a sąd rozstrzyga o dzieciach i alimentach. Najważniejsza różnica polega na tym, że małżeństwo formalnie trwa, więc żadne z małżonków nie może zawrzeć nowego.

Jeśli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci i oboje zgodnie chcą separacji, sąd może ją orzec na podstawie zgodnego żądania (art. 61¹ § 3 KRO), w prostszym postępowaniu nieprocesowym, a opłata od takiego wniosku wynosi 100 zł (art. 37 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Przy pozwie o separację składanym przez jedną stronę opłata jest taka sama jak przy rozwodzie, czyli 600 zł. Separację można później znieść, jeśli małżonkowie do siebie wrócą, a gdy związek się nie odrodzi, wystąpić o rozwód.

Decyzja piąta: kiedy porozmawiać z prawnikiem

Wcześniej, niż się wydaje. Najwięcej da się zrobić, zanim cokolwiek trafi do pozwu, zostanie wysłane w wiadomości do małżonka albo powiedziane w emocjach przy dzieciach. Liczy się nie adres kancelarii, lecz to, by prawnik zdążył wejść do sprawy przed decyzjami trudnymi do cofnięcia.

Na pierwsze spotkanie warto zabrać:

• odpis aktu małżeństwa i odpisy aktów urodzenia dzieci,

• dokumenty o dochodach: umowy, zaświadczenia, PIT-y z ostatnich lat,

• akty notarialne, umowy kredytowe, dowody rejestracyjne,

• zestawienie stałych wydatków na dzieci,

• krótką, spisaną dla siebie oś czasu: kiedy zaczęły się problemy, kiedy zamieszkano osobno.

Ostatni punkt wygląda najmniej formalnie, a często przydaje się najbardziej. W stresie daty się mieszają, na papierze wszystko jest prostsze.

Rozwód da się przeprowadzić z godnością. Nie zawsze bez bólu, ale bez upokarzania drugiej strony i bez wciągania dzieci w spór dorosłych. Im więcej małżonkowie ustalą sami, tym mniej będzie musiał rozstrzygać sąd. A na uporządkowanie myśli przed pierwszą rozmową z prawnikiem dobrze działa zwykły spacer wokół Trzesiecka.

Artykuł przygotowany przy współpracy z Kancelarią Radcy Prawnego i Mediatora Pawła Wielkanowskiego z Torunia.