Domowa szafka z herbatami może kryć znacznie więcej niż czarną i zieloną herbatę. Obok klasycznych produktów wytwarzanych z liści herbaty chińskiej można przechowywać w niej rooibos, mieszanki ziołowe i owocowe, a także yerba mate. Poszczególne napary różnią się nie tylko smakiem i aromatem, ale przede wszystkim użytym surowcem oraz sposobem przygotowania. Poznanie tych różnic ułatwia wybieranie produktów odpowiadających indywidualnym preferencjom i odkrywanie nowych smaków.

Herbata czy napar? Nie wszystko, co zalewamy wodą, jest herbatą

Choć w codziennym języku herbatą nazywamy wiele napojów przygotowywanych przez zalanie suszu wodą, z botanicznego punktu widzenia określenie to ma znacznie węższe znaczenie. Czarna herbata, zielona herbata, herbata biała czy oolong powstają z liści Camellia sinensis, czyli herbaty chińskiej. Różnice między nimi wynikają przede wszystkim ze sposobu obróbki surowca.

Inaczej jest z yerbą. Yerba mate powstaje z liści i – w zależności od rodzaju suszu – fragmentów gałązek ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis). Po zalaniu suszu otrzymujemy napar yerba mate, a nie herbatę w ścisłym znaczeniu tego słowa.

Określenia takie jak herbata yerba mate, herbata yerba, herbata paragwajska czy angielskie yerba mate tea są jednak spotykane w potocznym języku i wyszukiwarkach. Można też natknąć się na zapis herba mate, choć standardową nazwą jest yerba mate. W Brazylii używa się natomiast portugalskiego określenia erva mate. Wszystkie te nazwy odnoszą się do surowca innego niż klasyczna herbata.

Skąd pochodzi yerba mate i skąd wzięła się jej nazwa?

Historia picia mate jest związana z Ameryką Południową. Ostrokrzew paragwajski naturalnie występuje i jest uprawiany przede wszystkim na terenach dzisiejszej Argentyny, Paragwaju i południowej Brazylii. Sam zwyczaj picia mate jest natomiast silnie zakorzeniony również w Urugwaju.

W historii yerby szczególne znaczenie mają rdzenne społeczności Guarani, które wykorzystywały liście ostrokrzewu paragwajskiego jeszcze przed przybyciem Europejczyków. W odniesieniu do tej tradycji można spotkać określenia takie jak caá mate czy indiańskie caá mati. Z czasem picie mate stało się trwałym elementem kultury wielu krajów Ameryki Południowej.

Ciekawa jest również sama nazwa yerba mate. Pierwszy człon – yerba – wiąże się z hiszpańskim określeniem ziela, wywodzącym się od łacińskiego słowa herba. Drugi człon pochodzi od słowa mati. W języku keczua oznacza ono tykwę, a dokładniej naczynie wykonywane ze zdrewniałego owocu, w którym tradycyjnie przygotowywano napar.

Picie mate ma również wymiar towarzyski. W krajach Ameryki Południowej spotkania przy jednym naczyniu mogą przyjmować formę ronda del mate: napar jest kolejno przekazywany uczestnikom spotkania. To właśnie połączenie surowca, sposobu podawania i tradycji sprawia, że temat yerba mate wykracza poza sam napój.

Rodzaje yerba mate – czym różnią się poszczególne susze?

Podstawowy podział uwzględnia styl produkcji oraz kraj, z którym dana odmiana jest kojarzona. Poszczególne rodzaje yerba mate różnią się stopniem rozdrobnienia suszu, udziałem pyłu i patyczków, sposobem suszenia oraz długością leżakowania. Są to jednak cechy typowe, a nie sztywne reguły – produkty należące do tej samej grupy mogą się między sobą wyraźnie różnić.

Yerba argentyńska jest zazwyczaj dość grubo cięta i zawiera większe fragmenty liści oraz patyczki. Zwykle znajduje się w niej mniej pyłu niż w wielu suszach paragwajskich. Te drugie są często drobniej cięte i mogą mieć bardziej dymny czy wędzony charakter.

Osobną kategorią jest yerba przygotowywana w stylu urugwajskim. Susz jest zazwyczaj bardzo drobno zmielony, zawiera dużo pyłu i najczęściej niewiele lub wcale patyczków. Brazylijska erva mate chimarrão wyróżnia się natomiast intensywnie zieloną barwą i bardzo drobną strukturą.

Rodzaje yerby można klasyfikować także ze względu na skład suszu. Con palo oznacza produkt zawierający liście oraz patyczki. Sin palo lub despalada to susz pozbawiony większości gałązek. Na rynku dostępne są ponadto yerby klasyczne oraz mieszanki z dodatkiem owoców, ziół, kwiatów czy przypraw.

Jak smakuje yerba mate i od czego zależy jej smak?

Smak yerba mate trudno opisać jednym określeniem. Charakterystycznym elementem jest goryczka, ale poza nią mogą pojawiać się nuty roślinne, trawiaste, dymne, lekko kwaskowe, słodowe czy ziemiste. Właśnie dlatego odpowiedź na pytanie, jak smakuje yerba mate, będzie różna w zależności od konkretnego produktu.

Na jej smak wpływa wiele czynników: miejsce uprawy, rodzaj gleby, nasłonecznienie, termin zbioru, sposób suszenia, długość leżakowania czy proporcje zmielonych liści i patyczków. Znaczenie mają również dodatki. Yerba z dodatkiem owoców może mieć zupełnie inny profil niż klasyczny susz z samego ostrokrzewu paragwajskiego.

Osobie przyzwyczajonej do czarnej herbaty lub kawy smak yerba mate może początkowo wydawać się nietypowy. Niektóre warianty mają stosunkowo łagodny smak, inne są zdecydowanie bardziej gorzkie, dymne albo intensywnie roślinne.

Nie oznacza to jednocześnie, że istnieje jedna najlepsza yerba mate pod względem smaku. Wybór zależy przede wszystkim od indywidualnych preferencji – jedni poszukują delikatniejszych mieszanek, inni wyraźnej goryczki i intensywnego aromatu.

Jak przygotować yerba mate? Temperatura wody, naczynko i bombilla

Parzenie yerby wygląda inaczej niż przygotowanie klasycznej herbaty. W tradycyjnym sposobie do naczynka wsypuje się stosunkowo dużo suszu – najczęściej od około jednej trzeciej do nawet trzech czwartych jego objętości. Przy pierwszych próbach można oczywiście zacząć od mniejszej ilości.

Naczynie lekko się przechyla, aby susz ułożył się pod skosem. Następnie w powstałą przestrzeń nalewa się niewielką ilość wody, a w zwilżoną część suszu wkłada bombillę, czyli metalową rurkę zakończoną filtrem.

Do przygotowania naparu nie używa się wrzątku. Za odpowiednią temperaturę najczęściej uznaje się około 70–80°C. Zalewanie yerby ciepłą wodą pozwala również łatwiej kontrolować intensywność naparu. Jedną porcję suszu można zalewać kilkukrotnie, dolewając wodę w podobne miejsce.

Yerba mate może być również przygotowywana zimną wodą. Taki sposób nazywa się tereré i szczególnie mocno kojarzony jest z Paragwajem.

Do picia yerby można wykorzystywać różne naczynia. Tradycyjna jest naturalna tykwa, ale dostępne są również matero z drewna palo santo, ceramiki, szkła czy stali. W ofertach i wyszukiwarkach można spotkać określenie „tykwy ceramiczne”, jednak precyzyjniej należy mówić o matero ceramicznym lub naczynku ceramicznym – tykwa jest naturalnym owocem.

W przypadku naturalnych i drewnianych naczyń przed pierwszym użyciem warto zapoznać się z zaleceniami producenta. Sposób przygotowania i pielęgnacji zależy od materiału, a właściwe użytkowanie pomaga ograniczyć ryzyko pęknięć i innych uszkodzeń mechanicznych. Na rynku dostępnych jest wiele marek yerba mate oraz różnorodne rodzaje suszu. Przy zakupie warto więc zwrócić uwagę przede wszystkim na skład, kraj pochodzenia, sposób produkcji i opis profilu smakowego.

Różne warianty yerba mate można porównać również w wyspecjalizowanych sklepach. Przykładem jest Don Sorbero, marka funkcjonująca wcześniej jako Dobre Ziele. W ofercie znajdują się yerby reprezentujące różne style, stopnie rozdrobnienia i kompozycje smakowe, co pozwala dobrać susz do własnych preferencji.

Co zawiera yerba mate? Kilka faktów o składzie suszu

Skład chemiczny liści yerba mate obejmuje wiele naturalnie występujących związków. Jedną z charakterystycznych grup są alkaloidy purynowe. Można więc powiedzieć, że yerba mate zawiera ksantyny, do których należy przede wszystkim kofeina, a także teobromina i występująca w znacznie mniejszych ilościach teofilina.

W liściach ostrokrzewu paragwajskiego naturalnie występują również polifenole, w tym związki zaliczane do kwasów fenolowych. Skład konkretnego naparu nie jest jednak stały. Zależy między innymi od wykorzystanego produktu, proporcji liści i patyczków, ilości suszu, temperatury wody oraz liczby kolejnych zalań.

Obecność kofeiny sprawia, że yerba mate bywa zestawiana z kawą, zieloną herbatą czy napojami energetycznymi. Takie porównania warto jednak odnosić do konkretnych parametrów produktu. Zawartość kofeiny może się bowiem różnić zarówno pomiędzy poszczególnymi rodzajami napojów, jak i między różnymi porcjami tej samej yerby.

Z tego samego powodu nie należy zakładać, że każdy napar przygotowany z ostrokrzewu paragwajskiego będzie miał identyczny skład. Znaczenie mają zarówno właściwości samego suszu, jak i sposób jego przygotowania.

Jaką yerba mate wybrać? Na co zwrócić uwagę przy zakupie?

Zastanawiając się, jaką yerba mate wybrać, najlepiej zacząć od własnych preferencji smakowych. Osoby poszukujące delikatniejszego naparu mogą zwrócić uwagę na susze o łagodniejszym profilu lub warianty z owocami i ziołami. Miłośnicy wyrazistych smaków częściej sięgają po bardziej gorzkie, dymne i pylaste odmiany.

Istotne są także stopień rozdrobnienia, udział patyczków i pyłu oraz kraj lub styl produkcji. Inaczej będzie zachowywał się podczas przygotowywania grubo cięty susz argentyński, a inaczej drobna yerba w stylu urugwajskim.

Dlatego określenie najlepsza yerba mate nie wskazuje jednego uniwersalnego produktu. Trudno jednoznacznie określić najlepszą yerbę dla wszystkich – wariant odpowiadający osobie lubiącej intensywne napary może zupełnie nie trafić w gust kogoś, kto dopiero rozpoczyna picie yerba mate. Dobrym sposobem na poznanie swoich preferencji jest wypróbowanie kilku mniejszych opakowań.

Podsumowanie

Domowa szafka z naparami może obejmować zarówno klasyczną czarną czy zieloną herbatę, jak i produkty przygotowywane z innych roślin. Yerba mate wyróżnia się na tym tle surowcem, charakterystycznym sposobem przygotowania oraz tradycją związaną z krajami Ameryki Południowej.

Poszczególne susze różnią się stopniem rozdrobnienia, udziałem patyczków, sposobem produkcji i profilem smakowym. Zamiast szukać jednego produktu określanego jako najlepszy, warto poznać kilka różnych wariantów i sprawdzić, które smaki oraz sposoby przygotowania najbardziej odpowiadają własnym preferencjom.