10 października obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. To okazja, by porozmawiać o trudnościach, które często skrywamy przed innymi, obawach przed wizytą u specjalisty i możliwościach uzyskania pomocy — także w Szczecinku.

Z tej okazji rozmawiamy z Łukaszem Matusikiem

 Łukasz Matusik

Psycholog, psychoterapeuta poznawczo-behawioralny oraz diagnosta psychologiczny. Ukończył między innymi psychologię na Uniwersytecie SWPS. W Fundacji Instytut Dialogu w Szczecinku zajmuję się psychoterapią oraz diagnostyką psychologiczną dzieci, młodzieży i osób dorosłych.

Pytamy, czy mieszkańcom łatwiej dziś mówić o swoich problemach, co nadal powstrzymuje ich przed szukaniem wsparcia i kiedy warto umówić się na konsultację. Nasz rozmówca wyjaśnia też różnice między psychologiem, psychoterapeutą a psychiatrą oraz wskazuje, gdzie można szukać pomocy, gdy prywatna wizyta przekracza domowy budżet.

Z jakimi problemami mieszkańcy Szczecinka najczęściej przychodzą dziś do Pana gabinetu? Czy w ostatnich latach zauważa Pan zmianę — zarówno w trudnościach, jak i w podejściu do szukania pomocy?

- Zacznę od tego, co zmieniło się na przestrzeni ostatnich kilku lat. Kiedyś pacjenci, szukając pomocy, wrzucali do jednego worka psychologa, psychoterapeutę, a czasami także psychiatrę. I nie ma co się im dziwić — po prostu mało mówiło się o poszczególnych rolach tych specjalistów w procesie dbania o zdrowie psychiczne.

Dziś jest inaczej. Pacjenci coraz lepiej wiedzą, że nie każdy psycholog jest psychoterapeutą i nie każdy psychoterapeuta jest psychologiem. To odmienne role, ale wszystkie są potrzebne.

Na przykład rzetelny proces diagnostyczny ADHD, który następnie może zostać potwierdzony przez lekarza psychiatrę, przeprowadza psycholog posiadający odpowiednie kompetencje diagnostyczne. Psychoterapeuta, który nie jest psychologiem, nie powinien za to się zabierać  z uwagi na brak kompetencji.

Podobnie rola psychologa różni się od roli psychoterapeuty.

Czasami wsparcie, jakie zapewnia psycholog, jest wystarczające, ale czasami potrzebna jest pomoc psychoterapeuty, który powinien być odpowiednio przygotowany do pracy z konkretnymi trudnościami, na przykład zaburzeniami lękowymi czy depresją.

Na szczęście mieszkańcy Szczecinka, są coraz bardziej świadomi i szukają profesjonalnej pomocy u właściwych specjalistów. Dzięki temu mogą szybciej otrzymać adekwatną pomoc. To ogromna zmiana, która dokonała się na przestrzeni ostatnich lat.

Co najczęściej powstrzymuje nas przed wizytą u specjalisty? Czy w Szczecinku nadal pojawia się obawa, że ktoś znajomy dowie się o korzystaniu z pomocy psychologa?

- Najczęściej powstrzymuje nas lęk - chociażby przed oceną innych. Dokładając do tego przysłowiowe: „dam radę” albo „czego chcesz, przecież inni mają gorzej”, często odkładamy zadbanie o siebie aż do momentu, w którym trudności mogą stać się dla nas bardzo poważne.

Myślę jednak, że również na tym polu zaszła zmiana.

Mieszkańcy Szczecinka coraz częściej sięgają po pomoc specjalistów, rozumiejąc, że skorzystanie z pomocy psychologa, psychoterapeuty czy psychiatry nie jest powodem do wstydu.

Skąd wiedzieć, że to już moment, by poszukać pomocy? Jakie sygnały powinny skłonić nas do konsultacji, nawet jeśli nadal pracujemy, zajmujemy się rodziną i z pozoru wszystko jest w porządku?

- To bardzo dobre pytanie. Często jest tak, że ignorujemy sygnały, które wysyła nam nasz organizm czy nasi bliscy. O ignorowaniu sygnałów własnego ciała i przekraczaniu własnych granic miałem także ostatnio okazję mówić na łamach magazynu Forbes.

Bez względu na to, czy mówimy o mieszkańcu Warszawy, czy Szczecinka, każdego z nas może dotknąć choroba, taka jak depresja. Jednym z jej objawów może być długotrwale obniżony nastrój, mogą pojawić się również zaburzenia snu czy brak apetytu. Jeżeli taki stan utrzymuje się przez dłuższy czas, jest to już wystarczający powód, aby sięgnąć po poradę specjalisty.

To oczywiście przykład, każde zaburzenie może objawiać się inaczej jednak zawsze warto słuchać się swojego ciała – ono nam „powie” jako pierwsze, że coś się dzieje.

Co ciekawe, nawet w aplikacji „mojeIKP” znajdują się pytania dotyczące obszaru zdrowia psychicznego. Nasza rodzina również może, kierując się troską o nas, podpowiedzieć nam, abyśmy o siebie zadbali.

Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra — od kogo zacząć? Czym różnią się ich zadania i jak sprawdzić kwalifikacje osoby, której powierzamy swoje zdrowie psychiczne?

- W idealnym świecie powiedziałbym, że nie ma to aż takiego znaczenia, każdy z tych specjalistów powinien umieć pokierować nas w odpowiednie miejsce. Także lekarz rodzinny może skierować nas do właściwego specjalisty.

Jeżeli trafimy do psychiatry, to będzie on wiedział, czy potrzebujemy również wsparcia psychologicznego, czy konieczna jest psychoterapia. I tu z radością przyznaję, że nasi lokalni psychiatrzy doskonale rozumieją rolę psychoterapii w procesie zdrowienia pacjenta i kierują pacjentów, czy do gabinetów psychologicznych, czy psychoterapeutycznych.

Do psychologa warto zgłosić się wtedy, kiedy chcemy lepiej zrozumieć swoje trudności lub potrzebujemy diagnozy psychologicznej.

Psycholog może również pomóc określić, jaka forma dalszej pomocy będzie najbardziej adekwatna. Między innymi po to na studiach psychologicznych uczymy się standardów postępowania w przypadku różnych trudności i zaburzeń.

Psychoterapeuta koncentruje się natomiast na procesie psychoterapii. Jest to zazwyczaj regularna, zaplanowana praca nad trudnościami, sposobem myślenia i zachowania, relacjami czy powtarzającymi się schematami funkcjonowania.

Wybierając psychoterapeutę, warto sprawdzić przede wszystkim jego wykształcenie — czy jest psychologiem, czy nie, ponieważ nie zawsze możemy postawić między tymi zawodami znak równości. Ważny jest także rodzaj ukończonego szkolenia psychoterapeutycznego. Szkół psychoterapii jest wiele — od szkoleń rocznych po czteroletnie.

Warto zwrócić uwagę również na nurt, w którym pracuje dany terapeuta, oraz na to, czy korzysta z superwizji. Nurt pracy jest o tyle ważny, że na przykład terapeuta specjalizujący się w pracy z uzależnieniami może mieć mniejsze doświadczenie w pracy z zaburzeniami odżywiania. To trochę tak, jakbyśmy szli do lekarza specjalisty — każdy ma swój obszar, w którym się specjalizuje.

Co ważne, obecnie w Polsce i na świecie obserwujemy silny trend psychoterapii opartej na dowodach naukowych. Jest to podejście polegające na stosowaniu metod terapeutycznych, których skuteczność została potwierdzona w rzetelnych badaniach naukowych. Jednym z takich podejść jest między innymi psychoterapia poznawczo-behawioralna.

Jest jeszcze jeden, bardzo ważny element — relacja ze specjalistą. Nawet bardzo dobre kwalifikacje nie gwarantują, że dana osoba będzie odpowiednia dla konkretnego pacjenta. Powinniśmy mieć poczucie bezpieczeństwa, szacunku i przestrzeni do rozmowy.

Jakie możliwości pomocy mają mieszkańcy Szczecinka i okolic, także ci, których nie stać na prywatne wizyty? Gdzie mogą zrobić pierwszy krok i czy inaczej wygląda to w przypadku dorosłych oraz osób niepełnoletnich?

Zaczęliśmy naszą rozmowę od tematu rosnącej świadomości i otwartości mieszkańców naszego regionu na to, aby dbać o swoje zdrowie psychiczne. Jedną z barier, nad którą ogromnie ubolewam, jest jednak dostępność specjalistów.

W regionie mamy szereg instytucji wspierających zdrowie psychiczne, które mogą nam pomóc.

W Szczecinku, w ramach NFZ, możemy skorzystać z Centrum Zdrowia Psychicznego, przychodni Reha Medica, a także przychodni Alter Ego. Nie zapominajmy również o pozostałych instytucjach społecznych i socjalnych, w których także możemy znaleźć wsparcie.

Co ważne, w przypadku dzieci i młodzieży pewien zakres pomocy możemy uzyskać u psychologa szkolnego czy w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Jeśli się temu przyjrzeć, okazuje się, że oczywiście tych miejsc mogłoby być więcej, ale nie warto się zniechęcać. Warto próbować i szukać pomocy tam, gdzie możemy ją otrzymać.

Poza systemem publicznym w Szczecinku jest również szereg gabinetów czy organizacji, takich jak na przykład Fundacja Instytut Dialogu, z którą mam przyjemność współpracować. W dbaniu o swoje zdrowie psychiczne, najważniejsze jest to, aby nie lekceważyć objawów i zadbać o siebie, szukając miejsca, w którym możemy uzyskać najlepszą dla nas pomoc.

Dziękuję za rozmowę.